Lezing Louise O. Fresco: Hamburgers in het paradijs

Vol verwachting ging ik donderdagavond 14 maart naar de bibliotheek om prof. Louise O. Fresco over haar boek Hamburgers in het paradijs te horen spreken. Vijfenveertig minuten later blies ik de aftocht en liep ik, behoorlijk teleurgesteld, in het donker door een lege winkelstraat naar huis.

Door het aansprekende affiche was ik erg benieuwd naar deze lezing van prof. dr. ing. Louise Fresco. Momenteel bezet zij de positie van universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam (met als aandachtsgebied de grondslagen van duurzame ontwikkeling in internationaal perspectief), na een lange carrière bij de Verenigde Naties en de Wageningen Universiteit. Het is een nogal gewichtige dame, zo stond zij in de Volkskrant Top 200 2012 van Invloedrijkste Nederlanders als tweede vrouw op de negentiende plaats.

Zij zou gaan spreken over haar in oktober 2012 uitgebrachte boek Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed. Volgens de webaankondiging ging het boek over voedsel in tijden van schaarste en overvloed, over consumptie, de groene revolutie en de duurzaamheid van onze landbouw. Van gentechnologie tot obesitas en overconsumptie; over de schaarste aan voeding in de afgelopen eeuwen, die in de laatste decennia is omgeslagen naar overvloed, waar we nauwelijks mee weten om te gaan. 

Vanwege mijn eigen persoonlijke interesse (voeding en gezondheid) was ik daarom erg benieuwd naar de inzichten van een gerenommeerde landbouwsociologe; zou ze mijn perspectief over gezonde voeding in een moderne samenleving kunnen verbreden? Toen ik om tien voor acht de bibliotheek binnenkwam merkte ik dat er nog meer mensen interesse hadden. De tribune was namelijk helemaal gevuld (met voornamelijk senioren).

Om acht uur verscheen Louise Fresco, een frêle dame van middelbare leeftijd, ten tonele en nam zij het woord. Vervolgens begon er in hoog tempo een woordenstroom die pas vijfenveertig minuten later eindigde. Wanneer ik er nu aan terugdenk, dan is alle informatie van deze lezing verworden tot één grijze brij, zonder een duidelijke structuur.

Haar opbouw van vertellen ging zo ongeveer aan de hand van de titel van het boek. Eerst over schaarste en toen over overvloed. Dat we nu voor het eerst in de situatie verkeren dat we als mens in een modern land een overvloed aan eten tot onze beschikking hebben. Dat vasten een historisch religieus gebruik is, dat simpelweg werd ingegeven door de omstandigheden van voedselschaarste. Over hoe alle veranderingen (door vooral verbeterde hygiëne en voeding) van de afgelopen tweehonderd jaar onze levensduur zo hebben verlengd (in de middelleeuwen werden mensen gemiddeld maar een jaar of dertig). Dat ze voorziet dat we het wel gaan redden om in 2050 negen miljard monden te voeden, maar dat daar wel dingen voor moeten gaan veranderen. Ze vertelde over de geschiedenis van de hamburger, dat van armoedig immigrantenvoedsel uitgroeide tot een wereldwijd icoon, dat stond voor de overvloed aan voeding in moderne samenlevingen. Ze vertelde over haar observatie dat de voorstelling van het paradijs voor alle godsdiensten zo ongeveer hetzelfde is: een ommuurde tuin met daarin een overvloed aan voeding en waarvan je zoveel mag eten als je wilt. Ze gaf aan zelf een verstokte vegetariër te zijn en wees met haar vinger naar vegetariërs die aangaven wel melk te drinken (omdat je dan indirect bijdraagt aan de vleesproductie).

Na een intensieve dag op het werk was deze waterval, van mij verder vooral reeds bekende inzichten, ietwat te veel van het goede. Het was goed, maar veilig, niet vernieuwend en niet vooruitstrevend. Bovendien werd het verhaal verteld door iemand die alles al wist en werd het verhaal te weinig leven ingeblazen met interessante feiten of gedachtegangen. Louise Fresco sloot af met de boodschap dat we met z’n allen wat dankbaarder mochten zijn voor onze huidige situatie: we hebben alle voeding tot onze beschikking om een lang en gelukkig leven te leiden, alleen kunnen we daar nog niet allemaal even goed mee omgaan. Niet echt boeiend, als je het mij vraagt, maar ook niet onwaar… Heb ik te weinig kennis en inzicht in deze materie en sprak het me daarom allemaal niet zo aan? Misschien dat ik toch haar boek eens ga lezen.

De discussie kon me gestolen worden. Moe, duf en ongeïnspireerd liep ik tijdens de pauze de bibliotheek uit, de koude avond tegemoet. Een diepe ademhaling, ha, lekker wat ruimte in mijn hoofd!

Met een licht gevoel van ironie zet ik een dag later zelf een artikel online op de website van WageningenUR: Louise Fresco wint Diesprijs excellente alumnus van Wageningen University!