Meer amylase in je speeksel, minder obesitas

Je kunt maar beter niet aan de lepel likken, wanneer je probeert een saus met zetmeel te binden. Ook is het niet verstandig om via zojuist afgelikte vingers het net geopende pak vanillevla te verrijken met je speeksel, want daar wordt de vla dun en waterig van. Dit effect wordt veroorzaakt doordat het speeksel enzymen bevat die het verteringsproces op gang brengen. Zo bevat je speeksel linguale lipase, dat vetten (i.e. triglyceriden) afbreekt. Het enzym dat zetmeel afbreekt en dus verantwoordelijk is voor het waterig worden van met zetmeel gebonden sauzen, wordt amylase genoemd. Uit zojuist gepubliceerde resultaten blijkt dat mensen met meer amylase in hun speeksel, veroorzaakt door een groter aantal kopieën van het gen in hun genoom, een kleinere kans hebben om obesitas te ontwikkelen dan mensen die minder kopieën van het amylase-gen bezitten.1

Uit eerder onderzoek bleek dat het aantal kopieën van het gen dat voor het eiwit amylase codeert, is geassocieerd met hoelang populaties zijn blootgesteld aan consumptie van zetmeel. Populaties die traditioneel veel koolhydraten eten hebben meer kopieën dan populaties die weinig zetmeel consumeren.2 Nu zou je verwachten dat mensen die meer amylase in hun speeksel hebben koolhydraten sneller verteren, waardoor de glucose concentraties in het bloed na het consumeren van een zetmeelrijke maaltijd hogere waarden bereiken. Dit blijkt echter niet het geval te zijn. Mensen met meer amylase in hun speeksel hebben juist lagere glucosepieken in hun bloed na consumptie van een zetmeelrijke drank. Een verklaring hiervoor is dat de eerste reactie op een maaltijd (meer insuline de eerste 15 minuten) bij mensen met meer amylase uiteindelijk resulteert in een betere glucoseregulatie.3

Koolhydratenmetabolisme gerelateerd aan obesitas

Nu is er een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan deze interessante bevindingen. Falchi en collega’s hebben aangetoond dat het gen dat voor amylase codeert, een relatie heeft met obesitas. In een Zweedse populatie bleek het aantal kopieën van het gen geassocieerd te zijn met de BMI en de hoeveelheid lichaamsvet. En in groepen van Engelse, Franse en Chinese afkomst bleek het hebben van een kleiner aantal kopieën van het gen, geassocieerd met een hogere prevalentie van obesitas. In een aparte Franse studie bleek het aantal kopieën van het amylase-gen geassocieerd te zijn met meer amylase in het speeksel en een lagere BMI. Kortom, meer kopieën van het amylase-gen, lager risico op overgewicht en obesitas.1

Mensen met minder dan vier kopieën van het gen hadden een achtmaal verhoogd risico op het ontwikkelen van obesitas, ten opzichte van mensen met meer dan negen kopieën van het gen. Het aantal kopieën van het amylase-gen had een sterkere associatie met de BMI dan het gen FTO, dat ook wel bekendstaat als ‘the fat gene’. Met de resultaten van dit onderzoek is nu voor het eerst een genetische relatie aangetoond tussen het metabolisme van koolhydraten en obesitas, waarbij een lager aantal kopieën van het gen dat voor het speekselenzym amylase codeert, resulteert in lagere concentraties van amylase in het speeksel en een hoger risico op het ontwikkelen van obesitas.1

Personalized medicine

Het is mogelijk dat mensen in de toekomst op basis van het aantal amylase-gen kopieën een persoonlijk voedingsadvies krijgen met betrekking tot de consumptie van koolhydraten uit zetmeel. Verder kan gedacht worden aan nieuwe therapieën voor de behandeling van obesitas, gericht op het beïnvloeden van het aantal enzymen in het speeksel. Meer onderzoek naar de interactie tussen het amylase-gen en voeding is nodig, maar het lijkt er sterk op dat het één van de meer interessante genetische interacties is. Het amylase-gen komt ook sterk tot expressie in het vetweefsel, maar of deze expressie en het aantal kopieën van het gen functioneel verband houdt met obesitas moet verder worden onderzocht.1

Ondanks dat het nu nog niet gangbaar is om genetische tests uit te voeren, is het wel degelijk mogelijk om bovenstaande kennis toe te passen. Heb je het idee snel aan te komen of moeilijk af te vallen op een zetmeelrijk dieet? Gooi het dan eens over een andere boeg en probeer eens een tijdje wat minder zetmeelrijke voeding (aardappelen, pasta, brood, rijst, couscous) en wat meer groenten, fruit en noten te consumeren.

Referenties

  1. Falchi, M, Moustafa, J, Takousis, P, Pesce, F, Bonnefond, A, Andersson-assarsson, J. C.Hammond, C. J. (2014). Low copy number of the salivary amylase gene predisposes to obesity. Nature Genetics. doi:10.1038/ng.2939
  2. Perry, G. H., Dominy, N. J., Claw, K. G., et al (2007). Diet and the evolution of human amylase gene copy number variation. Nature Genetics, 39(10), 1256-1260.
  3. Mandel, A. L., & Breslin, P. A. (2012). High endogenous salivary amylase activity is associated with improved glycemic homeostasis following starch ingestion in adults. The Journal of Nutrition. 142(5), 853-858.