Soylent: ideale voeding of absurd experiment?

In de rij voor de kassa van de supermarkt viel mijn oog op de voorpagina van de NRC Next (vrijdag 26 april). Een grote foto van een bleek uitziende jongeman met daaronder de tekst: “Ik eet niet meer. Ik drink alleen dit brouwsel”, trok mijn aandacht. Is het   gezond om te leven op het zelf samengestelde brouwsel Soylent, dat (maar) negenendertig ingrediënten bevat? Rob Rhinehart (24) weet het zelf ook niet, maar is bereid om dood te gaan aan zijn eigen experiment.

Gek of rationeel

Rob Rhinehart heeft geen tijd en geld om boodschappen te doen, te koken en te eten. Hij eet nu al een aantal maanden niet meer, maar leeft op zijn zelfgemaakte brouwsel, Soylent genaamd. De dikke, witte vloeistof bevat een totaal van tweeëndertig essentiële chemicaliën en een aantal aanvullingen, die hij denkt nodig te hebben om te kunnen (over)leven. De ingrediënten koopt hij in bij chemiebedrijven en verkopers van voedingssupplementen.

There is precious little good data in nutrition science. It’s a difficult field because there are simply too many variables and the parameters are difficult to control precisely. This is why diets are fads. I decided to ditch nutrition and focus on biology.

Interessant aan Rhinehart is dat zijn overwegingen volledig rationeel zijn. Hoe kom ik op de goedkoopste en snelste wijze aan de voedingsstoffen die ik nodig heb? Dat is niet door telkens met een volgeladen boodschappenkar in de rij te gaan staan. Het drinken van Soylent kost Rhinehart dagelijks twee dollar en hij houdt zo veel geld over om te steken in hardware voor zijn start-up.

Rhinehart is geen voedingsdeskundige en hij is zeker niet dom. Zonder risico’s is dit experiment echter niet. Problemen die hij had met hoge glucosepieken ving hij op door maltodextrine en voedingsvezel toe te voegen (in de vorm van havermoutpoeder). Daarnaast had hij ‘kleine’ probleempjes met overdosissen aan magnesium (zijn ingewanden voelden aan alsof ze in brand stonden) en kalium (“ik dacht dat ik een hartaanval kreeg”). Gedurende maand drie van zijn experiment traden de eerste tekorten op. Hij kreeg last van zijn gewrichten en merkte op dat zijn klachten wezen op een zwaveltekort.

Ideale voeding

Natuurlijke voedingsmiddelen bevatten veel meer voedingsstoffen dan de negenendertig stoffen die Rhinehart aan zijn voeding toevoegt. Bestaat een banaan enkel uit koolhydraten, een beetje eiwit en wat mineralen? En hoe zit het bijvoorbeeld met de interactie tussen de voedingsstoffen die we via een gevarieerde voeding binnenkrijgen? Of: hoe belangrijk is het om onze voedingsstoffen in de vorm van een banaan (of elk ander voedingsmiddel) binnen te krijgen? 

Volgens de door de NRC Next geraadpleegde voedingsexperts Jaap Seidell en Martijn Katan is het zeker mogelijk om te overleven op Soylent. Mensen die leven op drink- of sondevoeding tonen dat aan. De vraag is of het op de lange termijn het meest gezond is. Is Soylent de meest ideale voeding? Volgens Seidell is de mens door de evolutie relatief goed aangepast op de mix van voedingsstoffen die in natuurlijke voeding zit en weet je niet of een eigengemaakt brouwsel optimaal is. Volgens mij is het echter niet helemaal correct om te stellen dat de extreem gevarieerde voeding waar de menselijke soort op is geëvolueerd, ook de optimale voeding is; er is nog nooit een moment geweest waarop we perfect waren aangepast aan onze omgeving (en dus ook onze voeding). Rhinehart stelt zelf dat hij geraakt is doordat zoveel mensen zich zorgen maken of hij wel genoeg onbekende essentiële voedingsstoffen binnenkrijgt. Er was niemand die zich daar druk om maakte toen hij leefde op burrito’s en ramen noodles (en hij daadwerkelijk deficiënties opliep van voedingsstoffen die bewezen essentieel zijn).

Food is the fossil fuel of human energy.

Functie en duurzaamheid

Hij experimenteert ook met zogenaamde smart drugs: middelen die de cognitieve functies zoals het geheugen verbeteren. Tijdens dagen waarop hij deze drugs gebruikt, heeft hij ongeveer vijftien procent meer koolhydraten nodig. Hierover zegt hij dat efficiënt voedsel ons niet dunner maakt, maar mentaal sterker. We hebben geen spieren meer nodig om het land te bewerken; alles is geautomatiseerd. Rhinehart pleit voor creativiteit, geduld, discipline en bescheidenheid. En daar hebben we dus goed hersenvoedsel voor nodig. Waarom zouden we, terwijl we voor de rest alles anders doen, nog steeds willen eten als onze voorouders? In andere woorden, hoe is het in godsnaam mogelijk dat de afgelopen eeuw praktisch alles beter geworden is, terwijl onze voeding alleen maar slechter en slechter lijkt te worden?

In the past food was about survival. Now we can try to create something ideal.

De resultaten van zijn experiment beoordeelt hij als zeer positief. Rob Rhinehart schrijft dat er meer discipline voor nodig was om vegetariër te zijn dan te leven op Soylent. Een paar keer per week geeft hij toe aan zijn psychologische verlangens om wat lekkers te eten, maar verder floreert hij op Soylent. Hij is lichamelijk nu in betere conditie en heeft geen last meer van allergisch klachten, hij is mentaal sterker en scherper, hij heeft meer tijd en geld voor ander dingen dan boodschappen en mist de sociale aspecten van eten niet. Het mooie van Soylent is volgens Rob Rhinehart dat hij nu geld heeft om af en toe uit eten te gaan met vrienden. Het ‘corvee-eten’ vervangt hij door Soylent. Bovendien is Soylent hartstikke duurzaam. Soylent bederft niet, hoeft niet in de koelkast te worden bewaard, is gemakkelijk te vervoeren, is goedkoop en milieuvriendelijk te produceren, bevat geen hormonen, pesticiden of conserveringsmiddelen, is simpel klaar te maken, veroorzaakt geen dierenleed, en verlaagt het watergebruik (minder wc-gebruik). O ja, en het verlaagt ook de hoeveelheid afval!

How wasteful society has been with its women! The endless hours spent cooking and cleaning in the kitchen could be replaced with socializing, study, or creative endeavors. And why beg children to eat vegetables? Soylent has every vitamin and mineral the body needs, and it’s delicious.

De toekomst van onze voeding

Stel, je wordt voor de volgende keuze gesteld: je leven lang, elke maaltijd het ideale drankje, waarmee je gegarandeerd honderdtwintig wordt, of blijven eten zoals je nu doet en maximaal tachtig jaar worden? Wat kies je dan? De sociale rol van voeding is erg belangrijk in onze maatschappij. In het NRC Next artikel zegt Jaap Seidell hierover: “Eten geeft mensen een cultuur, een identiteit, een plek voor sociale interactie. Als je dat een noodzakelijk kwaad vindt, kun je net zo goed alle andere interacties afschaffen.” Ik ben het er mee eens dat de sociale interactie die het eten ons biedt, een stuk minder wordt wanneer ons voedsel vervangen wordt door een drankje. Wanneer je minder tijd aan eten hoeft te besteden, dan betekent dat echter niet per definitie dat we minder sociaal worden. Een deel van die gewonnen tijd kan best in andere sociale bezigheden gestoken worden, samen sporten bijvoorbeeld. In theorie is voeding dus niet noodzakelijk om sociaal bezig te zijn, alhoewel een dergelijke ontwikkeling in de praktijk waarschijnlijk wel een verdere individualisering van de maatschappij stimuleert.

Dan komt het volgende aspect, namelijk de kwestie van de smaak en het genot dat we aan onze voeding ontlenen. Kunnen we al dat lekkere eten missen? Smaak heeft een functie. In essentie is dat het beoordelen van voedingsmiddelen op hun voedingswaarde en veiligheid. Tegenwoordig is dat een heel ander verhaal; mensen eten niet alleen maar om zichzelf te voeden, maar ook om te genieten (en daar kunnen veel mensen geen maat in houden). Het ideale drankje zou de smaak als functioneel mechanisme totaal  buitenspel kunnen zetten. Bovendien, waarom zou met een voortschrijdende technologie een dergelijke drank niet ook heerlijk kunnen smaken? Of, wanneer we nog een stap verder gaan, waarom zouden smaaksensaties in de toekomst niet virtueel gesimuleerd kunnen worden? 

Ik kan me voorstellen dat de meeste mensen het normale eten niet willen missen. Maar voor veertig gezonde jaren erbij? Dan zeg ik: doe mij dat drankje maar! Bedenk eens wat je met al die extra tijd zou kunnen doen. Wees gerust, deze beslissing hoeven we nog lang niet te nemen; Soylent is een behoorlijk gevaarlijk experiment (zeker op de lange termijn) en er is voorlopig onvoldoende kennis van voeding en de menselijke fysiologie om het ideale drankje te ontwikkelen. Ik ben onder de indruk van de progressieve denkwijze van Rhinehart: hoe creëren we de ideale voeding? Het voedsel afschaffen is (nog) geen oplossing. Voorlopig probeer ik dus maar gewoon met ‘normale’ voedingsmiddelen, zoals een appel of banaan, een leeftijd van honderdtwintig te bereiken.

De ‘block quotes’ komen van Rob Rhinehart’s blog: Mostly Harmless.